Zeven vragen over Copilot die geen enkele bestuurder kan overslaan

– door Erik Jan Koedijk

Copilot lijkt een IT-keuze, maar raakt bestuur, data en cyberrisico. Zes vragen die elke bestuurder moet stellen vóór de uitrol.

Heel eerlijk: dit is geen stuk dat je even tussen twee vergaderingen door wegleest. Reken op een minuut of vijftien. Pak dus eerst een kop koffie of thee, ga er even goed voor zitten en lees rustig door. Lees hier anders de korte variant

Mijn vorige artikel raakte een snaar. Ik waarschuwde besturen om Microsoft 365 Copilot niet zomaar over al hun data heen te leggen voordat ze weten wie waar al bij kan. De reacties stroomden binnen. En één woord kwam telkens terug, bijna altijd met opluchting uitgesproken.

“Maar bij ons staat alles on-premises.”

Ik ben scherp gaan luisteren als één woord een hele bestuurskamer laat ontspannen. Want ik heb dit patroon eerder gezien. Jarenlang was het toverwoord “open source”. Bestuurders hoorden het en gingen ervan uit dat ze veilig waren, alsof het woord zelf een beveiligingsmaatregel was. Dat was het niet. Nu is het toverwoord “on-premises”. En net als toen is de geruststelling grotendeels een illusie. Dit artikel is voor elke bestuurder in het land die zich door dat woord gerustgesteld voelt. Ik houd het in gewone taal, want je hoeft geen techneut te zijn om het risico te zien.

Wat on-premises vroeger betekende en waarom dat niet meer opgaat

“On-premises” betekent dat je systemen en je data binnen je eigen muren staan, op je eigen servers, niet in de cloud van een ander. Decennialang was dat een echt onderscheid. Wat in je eigen serverruimte stond, ging de deur niet uit. Dat gevoel, on-premises is veilig, is precies waarom het woord een kamer vandaag nog steeds kalmeert.

En hier zit het probleem. Voor Microsoft 365 Copilot bestaat on-premises niet als optie. In Microsofts eigen woorden is Copilot een orkestratielaag die grote taalmodellen koppelt aan jouw data. Die taalmodellen draaien niet in jouw gebouw. Ze draaien in de cloud van Microsoft. Op het moment dat je Copilot aanzet, is de vraag dus niet langer of alles binnen je eigen muren blijft. Dat doet het niet. De echte vraag wordt waar de verwerking plaatsvindt, waar je interactiedata wordt opgeslagen, welke afspraken Microsoft voor jouw omgeving maakt en of je bestuur dat verschil begrijpt. Er is geen variant die alles netjes in je eigen kelder houdt, zoals het klassieke on-premises dat deed. Het woord dat je bestuur geruststelde, gaat niet op voor het product dat je bestuur op het punt staat goed te keuren.

En het gaat nog een stap verder, opnieuw uit Microsofts eigen documentatie. Voor klanten buiten de EU kunnen vragen worden verwerkt in de Verenigde Staten, de EU of andere regio’s. Aanroepen naar het taalmodel gaan naar het dichtstbijzijnde datacenter maar kunnen andere regio’s bereiken waar capaciteit beschikbaar is.

Voor klanten binnen de EU is er een belangrijke uitzondering: Microsoft belooft dat EU-verkeer binnen de EU Data Boundary blijft. Voor een bestuur in een gereguleerde sector gaat het dus niet om een kreet als “on-premises” of zelfs “EU”. Het gaat om de concrete afspraak over opslag en verwerking die voor jouw specifieke omgeving geldt. De meeste besturen hebben die afspraak nooit gezien, laat staan gecontroleerd. En er is nog een eerlijk detail, opnieuw rechtstreeks van Microsoft: webzoekopdrachten die Copilot naar Bing stuurt, vallen niet onder de EU Data Boundary. In sommige gevallen (Bing-functies, plug-ins van derden) kan data zelfs de vertrouwensgrens van Microsoft zelf verlaten. Zo heeft zelfs de cloud een achterdeur naar het open web.

On-premises betekent in je eigen huis, niet in een datacenter dat toevallig in de buurt staat

Laat me het woord zelf aanscherpen, want hier houden de meeste besturen zichzelf voor de gek. On-premises betekent binnen je eigen organisatie, op infrastructuur die jij beheert. Zodra data ergens anders wordt opgeslagen, naartoe wordt gestuurd of wordt verwerkt om het werk te doen, staat die in de cloud van Microsoft. Ook al staat die cloud in een datacenter verderop in Nederland of elders in de EU.

Een datacenter van Microsoft in Amsterdam is nog steeds van Microsoft, niet van jou. De geruststelling “maar het blijft in de EU” beantwoordt dus de verkeerde vraag. Er spelen twee verschillende dingen, die besturen stelselmatig door elkaar halen. ‘Data residency’ gaat over waar je data fysiek staat. ‘Data sovereignty’ gaat over wie er uiteindelijk controle over heeft, het kan opeisen of erbij kan. Een Amerikaanse leverancier met Europese datacenters geeft je het eerste. Niet het tweede.

En hier wordt de Europese werkelijkheid concreet, via een wet die in de clouddiscussie te vaak wordt overgeslagen: de Amerikaanse CLOUD Act. Omdat Microsoft een Amerikaans bedrijf is, valt het onder Amerikaanse jurisdictie. De CLOUD Act kan een Amerikaans beheerde leverancier dwingen data af te geven, zelfs als die data op servers in Europa staat. Dit is geen verhaal van een criticus. Microsofts eigen vertegenwoordiger bevestigde voor de Franse Senaat dat het bedrijf, bij een juridisch geldig Amerikaans bevel, uiteindelijk verplicht is de gevraagde data te overhandigen. Het principe is hard: de jurisdictie volgt wie de data beheert, niet waar de server staat.

Anthropic Fable 5 en Mythos 5

En als dat abstract klinkt, kijk dan naar wat er op 12 juni 2026 gebeurde. Anthropic moest naar eigen zeggen abrupt twee van zijn meest geavanceerde modellen uitschakelen, Fable 5 en Mythos 5, voor alle klanten, na een Amerikaanse exportmaatregel die toegang door buitenlanders verbood, zelfs binnen de Verenigde Staten.

was het er niet mee eens en noemde het een misverstand, maar moest toch onmiddellijk gehoorzamen. Ander bedrijf, dezelfde les: als een cruciale dienst afhankelijk is van een buitenlandse leverancier, kan de controle op het bevel van een ander verschuiven. De vraag die een bestuur dus moet wegen, is niet alleen waar je data staat, maar hoeveel van je bedrijfsvoering, je context en je afhankelijkheid je weggeeft aan een leverancier wiens laatste woord onder een andere overheid valt. Je eigen kelder valt onder jouw recht. De cloud van een ander, waar het gebouw ook staat, niet.

Copilot opent in één klik vijfentwintig jaar aan bestanden

Dit is het deel dat besturen het meest onderschatten, dus laat ik het concreet maken. Copilot laat iemand alleen zien wat die persoon al mag openen. Dat klinkt geruststellend. Dat is het niet. En dit is waarom.

In de meeste organisaties zijn rechten in de laatste vijfentwintig jaar uitgegroeid tot een wirwar. Mappen die ooit met een hele afdeling zijn gedeeld voor één project. Sites die voor iedereen openstaan omdat het sneller was. Bestanden van mensen die jaren geleden vertrokken, nog steeds leesbaar voor de halve organisatie. Niemand ruimde het op, want niemand kon het zien.

Copilot ziet het wel. Op de dag dat je het aanzet, bouwt het een index over alles waar mensen bij kunnen: een kwart eeuw aan financiële spreadsheets, Word-documenten, contracten, mailboxen. En het vindt niet alleen losse bestanden. Het verbindt ze. Stel de juiste vraag en het koppelt de salarissheet aan het reorganisatiememo aan de mailwisseling die beide verklaart. Het gevaar is niet één gelekt bestand. Het is het beeld dat ontstaat wanneer een machine alles tegelijk leest en de verbanden legt, in seconden, voor iedereen die weet hoe je het moet vragen. Microsoft noemt te ruim gedeelde content zelf het grootste risico om eerst aan te pakken. De leverancier die je de assistent verkoopt, waarschuwt je voor je eigen toegangsrechten.

Eén detail maakt het erger. Er is geen ‘magische bestuurskamerknop’ die zegt: verberg alle gevoelige data voor Copilot en laat mijn rommelige rechten ongemoeid. Wat Copilot wel en niet laat zien hangt af van wie binnen je organisatie waar toegang toe heeft. Daar zijn knoppen voor, labels en instellingen, maar geen daarvan neemt je het echte werk uit handen: het opschonen van de toegangsrechten zelf. Dat is de enige knop die telt, en juist die wil niemand aanraken. Staan de rechten rommelig, dan laat de AI die rommel trouw zien. Of, zoals een Microsoft-expert het zei: te ruim delen in SharePoint wordt te veel tonen in Copilot.

“Ze trainen niet op mijn data” klopt, maar is de verkeerde vraag

Telkens als ik dit aankaart, zegt iemand: maar Microsoft heeft toch bevestigd dat het zijn AI-modellen niet traint op onze data. Dat klopt. Je prompts, de antwoorden en de data die Copilot aanraakt, worden niet gebruikt om de onderliggende modellen te trainen. Ze blijven binnen de servicegrens van Microsoft 365. Microsoft neemt dit heel serieus en heeft dat goed geregeld.

Maar “niet gebruikt voor training” en “verlaat nooit je controle” zijn twee verschillende beloftes. Alleen de eerste wordt gedaan. De vraag die er voor een bestuur werkelijk toe doet, is dus niet of het model op jou wordt getraind. Naar mijn mening gaat het om de context: wat ziet Microsoft nu van jouw organisatie wat het eerder niet zag? Elke prompt, elk antwoord en welke bestanden zijn gebruikt om dat antwoord te bouwen, wordt in hun cloud verwerkt en opgeslagen. Je hebt geen trainingsset weggegeven. Je hebt een levend, draaiend beeld weggegeven van hoe jouw organisatie denkt en werkt. Dat is iets anders. Het verdient een besluit op bestuursniveau, geen schouderophalen.

En nu willen ze de automatische piloot aanzetten

En terwijl besturen nog bezig zijn te bevatten wat een Copilot die meeleest betekent, heeft Microsoft de volgende stap al gezet. Op 16 juni 2026 werd Copilot Cowork wereldwijd beschikbaar. Het verschil is groot, ook in gewone taal. De gewone Copilot helpt je terwijl je werkt: hij stelt een mail op, vat een lange mailwisseling samen. Cowork doet het werk zelf. Je beschrijft een taak en hij voert die van begin tot eind uit, dwars door je systemen heen, tot een afgerond resultaat.

Lees dat nog eens, en denk terug aan die rommelige toegangsrechten. Cowork werkt met dezelfde toegang als de medewerker, maar nu zelfstandig. Dwars door mailbox, bestanden en agenda heen en veel sneller dan een mens dat kan. Het draait bovendien in de cloud, dus het werkt door terwijl je laptop uit staat. Eerlijk is eerlijk, Microsoft bouwde echte waarborgen in: Cowork staat standaard uit, beheerders bepalen wie het mag gebruiken, er zijn limieten aan wat het mag uitgeven en het draait in een afgeschermde omgeving waarin de gevoeligheidslabels van je bestanden meereizen.

Maar let op de vraag die meteen opkomt. Zijn je bestaande beveiliging, je labels, je goedkeuringen en je controles echt klaar voor een assistent die zelf handelt in plaats van alleen antwoordt? Voor de meeste organisaties is het eerlijke antwoord nee. En die zelfstandige assistent is vandaag al beschikbaar, boven op toegangsrechten die bijna niemand heeft opgeruimd.

 

We trapten er één keer in. We staan op het punt het opnieuw te doen…

Daarom houdt die open-source-vergelijking mij wakker. Open source was op zichzelf niet gevaarlijk, maar het geruststellende woord zorgde dat mensen ophielden met vragen stellen. Hetzelfde gebeurt nu. Een bestuur hoort “on-premises”, voelt zich veilig en stopt met vragen wat er werkelijk de deur uit gaat. Het patroon is identiek. Alleen staat er nu meer op het spel. Toen waren we onzorgvuldig met software. Nu staan we op het punt onzorgvuldig te zijn met de data van onze inwoners, onze klanten en onze vitale infrastructuur. Het woord verandert. De reflex niet. En de reflex is het risico.

Dit is geen bangmakerij. Dit zijn de cijfers van het CBS

Ik wil je niet bang maken. Ik wil je laten zien wat er al gebeurt, met cijfers uit een bron die niemand kan wegwuiven: ons eigen CBS, in de Cybersecuritymonitor die op 28 mei 2026 verscheen. De kop is bewust geruststellend: het aandeel bedrijven dat door een aanval van buitenaf werd getroffen daalde naar 4 procent in 2024, het laagste in negen jaar.

Het ministerie en het CBS brengen het als goed nieuws. Open dan de sectortabellen, zoals ik deed. Eén regel springt eruit. In de financiële dienstverlening verdubbelde het aandeel bedrijven dat door een aanval van buitenaf werd getroffen tussen 2023 en 2024, van 3 naar 6 procent, de sterkste stijging van alle dertien sectoren. Incidenten die ook echt geld kostten, verdrievoudigden, van 1 naar 3 procent. Uitval van systemen door een aanval van buitenaf ging van 1 naar 4 procent. En aan de interne kant stegen datalekken van 3 naar 5 procent. Zes verschillende meetlatten, dezelfde richting: omhoog.

Sector met de gevoeligste klantdata beweegt zo hard de verkeerde kant op

De sector met de gevoeligste klantdata, het strengste toezicht en de meeste maatregelen beweegt als enige zo hard de verkeerde kant op. Terwijl het landelijke gemiddelde daalt wanneer ik de cijfers van het CBS analyseer. Meer sloten op de deur, meer ongenode gasten. Eén aannemelijke verklaring ligt voor de hand: aanvallers gaan naar waar de data het meeste waard is, al bewijzen de cijfers zelf het motief niet.

Ook de vitale infrastructuur, energie, water en afval, laat een verontrustende stijging zien in de kosten van incidenten. En de meest voorkomende ingang, in elke sector, is phishing: bijna een kwart van alle bedrijven kreeg er in 2024 mee te maken. Zo’n aanval komt binnen als tekst, via een mens die klikt. En dat is precies de deur die een AI-assistent verder openzet.

Ik geef je dus geen angstaanjagend percentage over hoeveel organisaties straks gehackt worden. Ik geef je een vraag. Als de volgende golf krantenkoppen komen (en de cijfers wijzen die kant op) wil je daar dan tussen staan? Want de besturen die dit jaar alles aanzetten, boven op vijfentwintig jaar onbeheerde rechten, maken juist daar denk ik de meeste kans op.

Zeven vragen die je als bestuurder nu aan je CIO, CISO of IT-manager moet stellen

Waarom jij? En waarom nu? Om twee redenen.

De Cyberbeveiligingswet komt eraan en maakt cyberveiligheid een bestuurstaak, met mogelijk persoonlijke aansprakelijkheid. Dat is de juridische reden.

Maar er is een diepere. De data in je systemen is geen abstractie. Het is de data van mensen, de inwoners van Nederland, of je ze nu klant, burger of patiënt noemt. Door de datahonger van deze systemen moet iemand de verantwoordelijkheid nemen over die gegevens. In jouw organisatie ben jij dat, niet je CIO en niet je leverancier. Je hoeft geen techneut te worden. Let bij elk antwoord niet op of het geruststellend klinkt, maar of het concreet is.

goede CIO, CISO of IT-manager geeft je een getal, een datum, een document of een helder ja of nee. Een vaag antwoord is zelf het antwoord.

1. Kun je me zwart op wit laten zien in welke landen onze data met Copilot wordt opgeslagen en verwerkt? En welke onderdelen daarvan buiten Europa uit kunnen komen?
2. Hoeveel van onze mappen en gedeelde werkruimtes staan vandaag open voor de hele organisatie? En wie binnen onze organisatie heeft die lijst wanneer voor het laatst opgeschoond?
3. Microsoft traint niet op onze data, dat klopt. Maar waar worden onze vragen aan Copilot en de bestanden die hij gebruikt opgeslagen? Hoe lang bewaren we dat? En wie bij ons kan het inzien?
4. Zetten we Cowork aan? En zo ja, kun je me precies één taak laten zien die hij zelfstandig mag uitvoeren, met wiens rechten, met welke goedkeuring daar tussen?
5. Hoeveel externe gasten hebben op dit moment toegang tot onze omgeving? Waarom heeft elk van hen die toegang? En kan een deel daarvan nu al een verplichte datalekmelding bij de Autoriteit Persoonsgegevens betekenen?
6. Wat is onze definitie van gereed voor de uitrol, vastgelegd op papier? En welke drie voorwaarden moeten zijn afgevinkt voordat de volgende afdeling aangaat?
7. Hoe hebben wij de pro-actieve monitoring van alle AI diensten die er plaatsvinden op ons netwerk geregeld. Indien extern: hoe zijn de contracten tot standgekomen en welke contracten liggen daaraan ten grondslag?

Zijn de antwoorden concreet, dan zit je goed. Blijven ze vaag, dan heb je zojuist het belangrijkste gesprek gevonden dat je bestuur dit jaar zal voeren.

Aan de slag

Dit is sneller te repareren dan je wellicht denkt. Weken en maanden, geen jaren. Maar de volgorde telt zwaarder dan de snelheid: eerst zien wie waarbij kan, dan pas de AI aanzetten. Wil je dat je mensen dit echt begrijpen voordat je uitrolt, dan landt een sessie harder dan een memo. Lees onder verder.

Liever eerst sparren of lezen? Plan een gesprek via het contactformulier, of lees het andere artikel over Copilot en toegangsrechten.

DISCLAIMER: mocht ik in dit artikel iets vermeld hebben dat volgens u niet juist is, laat mij dit weten. Geef mij de bronvermelding en ik pas het direct aan.

In-house masterclasses RESET! the Workplace with AI & Cyber Resilience

Book now: choose your preferred date and request more information.

 

2) RESET! The Workplace with AI masterclass

Van overweldigd naar in regie. Een strategische, praktische en menselijke AI-masterclass van Erik Jan Koedijk, auteur van RESET!, samen met co-trainer Jort Koedijk. Geen technische achtergrond nodig.

AI gaat elke werkplek veranderen, maar transformatie zonder fundament wordt chaos. In één meeslepende in-house sessie houden je mensen op zich te laten overweldigen door AI en gaan ze het bewust inzetten: veilig, ethisch en effectief, met het unieke P-SEP-model (People, Security, Ethics, Privacy) als kompas.

Click for more info..

Iedereen werkt al met AI

Je mensen wachten niet op toestemming. Ze experimenteren al met AI-tools, ieder op zijn eigen manier, met alle gevolgen van dien. Daardoor is een gedeeld begrip essentieel: één gemeenschappelijke taal voor wat AI kan, waar de risico’s zitten en wat jouw organisatie wel en niet wil. En het gaat vaak net zozeer om afleren als om leren, want gewoontes die mensen zelf hebben ontwikkeld passen zelden bij wat veilig en slim is voor de organisatie.

Op maat nog voordat we beginnen

Elke masterclass begint met een grondig intakegesprek. Samen brengen we in kaart hoe jouw organisatie werkt, waar AI echt tijd kan besparen en welke risico’s als eerste aandacht verdienen. De cases en oefeningen in de masterclass bouwen we vervolgens op jouw dagelijkse werkelijkheid, niet op generieke voorbeelden. Deelnemers herkennen hun eigen werk in elke oefening. Tijdens de sessie gaan we praktisch met die use cases aan de slag en houden we ze stuk voor stuk tegen de P-SEP-bril voordat ze een plek in jullie manier van werken verdienen.

Bestuurservaring ontmoet de nieuwste AI-kennis

Wat gebeurt er als je diepgaande bestuurservaring combineert met de nieuwste academische inzichten in AI? Erik Jan brengt decennia aan leiderschap in cybersecurity en digitale transformatie. Co-trainer Jort Koedijk volgde zijn BSc en MSc in AI aan de Universiteit Utrecht en is daarnaast tweedegraads wiskundedocent, met een passie voor kennis overdragen. Hij kent niet alleen de theorie, maar ook de actuele ontwikkelingen in het vak en de integratie ervan en denkt graag mee over oplossingen en automatiseringen zonder dat ethiek of veiligheid in het geding komt. Met het perspectief van generatie Z brengt hij het nieuwste academische inzicht in de zaal. Strategie en kennis in één ruimte, vertaald naar wat je team morgen kan doen.

Je gaat naar huis met meer dan inspiratie

Samen bouwen we in 15 seconden een AI-assistent en daarna maak je je eigen assistent, zonder ook maar één regel code. Je leert wat een AI-agent wel en niet is, ziet de risico’s van agents live gedemonstreerd en ontdekt hoe je assistenten en agents veilig in je organisatie integreert. En iedereen gaat naar huis met een kant-en-klaar promptpakket, een of twee concrete acties voor het eigen werk, een certificaat en een boost aan energie.

Inbegrepen

✅ Intakegesprek, zodat de cases bij jouw organisatie passen

✅ Praktisch aan de slag met je eigen use cases, elk getoetst aan het unieke P-SEP-model

✅ Een AI-assistent gebouwd in 15 seconden, daarna bouw je je eigen, zonder code

✅ Wat een AI-agent wel en niet is, inclusief de risico’s en veilige integratie

✅ Kant-en-klaar promptpakket met praktische instructies

✅ Een of twee concrete acties per deelnemer, een certificaat en een boost aan energie

✅ Privé en in-house, in groepen tot 20 personen, geschikt voor iedereen

Onze populairste in-house masterclass, steevast hoog gewaardeerd door deelnemers.

Boek nu: kies je voorkeursdatum en vraag meer informatie aan.

Begin je met AI? Controleer eerst je fundament

Werken met AI versnelt een organisatie alleen als het cybersecurityfundament op orde is. En dat fundament gaat over meer dan techniek. Ook als je technische beveiliging goed geregeld is, vinden criminelen nog altijd een weg naar binnen via mensen, via social engineering. Daarom past deze masterclass natuurlijk samen met de in-house cyber resilience masterclass hieronder: eerst een stevig fundament, dan verantwoord versnellen met AI.